حسابداري مدرن

مقدمه:

در عصر حاضر باتوجه به وجود برخي از محدوديتهاي زيست محيطي به ويژه در تجــارت جهـاني و تنگ شدن عرصه رقابت، به ناچار بعضي شرکتهاي انتفاعي از يک سو براي رفع اين محدوديتها و دستيابي به درآمد بيشتر و يا کسب محبوبيت تجاري، مجبور به تحمل هزينه هاي زيست محيطي بوده و ازسوي ديگر براي ارزيابي مثبت عملکرد خاص حفاظت ازمحيط زيست، ناچار به کاهش هزينه هاي مزبور هستند. براي مديريت بر هزينه هاي زيست محيطي اولين نياز لزوم شناسايي آنها است و همين طور هزينه يابي محيطي فعاليتي است که مي تواند موجب افزايش ارزش شرکت گردد.

 استاندارد بين المللي ايزو سري 14000 يک سيستم کنترل مديريتي است که عملکرد زيست محيطي شرکت را به گونه اي تعريف مي کند که نيازمنديهاي اين استاندارد را پوشش دهد و درمجموع براي اين هدف است که شرکت بتواند فرايندها، ارتباطات و فعاليتهاي خود را بدون ضرر به محيط زيست به انجام برساند. برخي شرکتهاي تجاري ايراني ازجمله شرکتهاي فعال در بورس اوراق بهادار تهران، به ايجاد سيستم مديريت زيست محيطي اقدام کرده و اگرچه در اين راستا هزينه هاي واقعي به شرکت تحميـل مـي شود، ليکن در مقابل هزينه ها، منافع و ارزش افزوده اي را به دنبال خواهد داشت. موضوع حسابداري فعاليتهاي زيست محيطي در قالب يک فعاليت مستقل قابل ارزيابي است و از يک طرف بنابه دليل پيروي از يک الگوي بهبود مستمر در فرايند اجراي مميزي زيست محيطي، بازخورد لازم سيستم اطلاعاتي حسابداري، تکميل کننده مميزي مزبور بوده، امکان ارزيابي عملکرد مديران را در راستاي بهبود مستمــر عملــي مي سازد. ازطرف ديگر، گزارشگري مالي برون سازماني، درخصوص عملکرد زيست محيطي، مي تواند هزينه و منفعت برنامه هاي زيست محيطي و اهــداف مــديــريت را براي استفاده کنندگان خارجي فراهم سازد و اگرچه برخي از منافع ناشي از تحمل هزينه هاي زيست محيطــي صرفاً کيفي است و قابل اندازه گيري عيني نيست، ليکن با افشاي مناسب در گزارشگري مالي مي توان ديدگاه مثبتي در ميان سهامداران و بازار سرمايه ايجاد کرد و به تبع آن ازطريق افزايش (PRICE/EARNING PERSHARE)P/E و نهايتاً افزايش ارزش روز سهام، موجب افزايش ثروت سهامداران گرديد.

باتوجه به مشکل عدم وجود اطلاعات حسابداري با صحت و دقت بيشتر در شرکتهايي که در کنار فعاليت اصلي خود، فعاليتهــاي زيست محيطــي را هم مديريت مي کننــد، ضــرورت وجود يک سيستم هزينه يابي مناسب احساس مي شود.

درحال حاضر نگرش تازه اي نسبت به آثار زيست محيطي ناشي از فعاليت صنعتي موسسات انتفاعي بروز کرده است که اين موضوع نگاه موسسات انتفاعي را از طراحي محصول و فرايندها تا خدمات پس از فروش دچار تغييرات عمده اي کرده است. اين درحالي است که ارزش واقعي منابع طبيعي ازجمله هوا، زمين، آب و غيرو که براي توليد محصولات مختلف صرف مي شود، در بهاي تمام شده محصولات توليدي به درستي منعکس نمي شود و صنايع سبز علي رغم تحمل هزينه هاي محيطي داخلي نسبت به صنايع غيرسبز مشابه، محصولاتي با کاربرد يکسان توليد مي کنند. از اين رو مديريت نه تنها درخصوص کارآيي و اثربخشي فعاليت موسسه تحت سرپرستي خود مسئول است بلکه در مقابل هر آنچه که در قبال فعاليت انتفاعي، درمورد مشکلات محيطي بروز مي کند، نيز مسئول است. يک واحد انتفاعي درکنار مسئوليتهاي اقتصادي ناچار است مسئوليت محيطي و يا اجتماعي را نيز بپذيرد.

تاريخچه و جايگاه حسابداري محيط زيست

دهة هفتاد ميلادي زمان شروع اوليه طرح مباحث حسابداري محيط زيست مي باشد در آن زمان شركتهاي صنعتي با مفهوم گزارشگري بدهيهاي زيست محيطي روبرو شدند. شركتهاي مزبور در ابتدا تمايلي به افشاي زيانهاي وارده به محيط زيست در صورتهاي مالي خود نداشتند، اما بر اثر مروز زمان و افزايش ميزان خسارتها، شركتها ناگزير به رعايت اين مسائل شدند. در سال 1975 هيئت تدوين استاندارهاي حسابداري نشرية شماره 5 را تحت عنوان حسابداري رويدادهاي احتمالي، جهت كمك به شناسايي اين وضعيت منتشر كرد كه بر اساس آن مي بايست خسارتهاي احتمالي به محيط زيست در صورتهاي مالي گزارش شود. بدهيهاي جبران خسارتهاي وارده به محيط زيست به عنوان زيان احتمالي شناخته مي شد، اما به دليل مشكلات آينده كه در برآورد ميزان اين زيانها وجود داشت هيچ شركتي به درستي از رهنمود مزبور پيروي نمي كرد. بنابراين نياز به تدوين رهنمود جديدي احساس مي شد. در سال 1976 ، تفسير شمارة ( 14) توسط هيئت تدوين استانداردهاي حسابداري تحت عنوان برآورد مبلغ زيان منتشر شد ولي هيچ اظهار نظري در مورد به تاخير انداختن ثبت هزينه هاي زيست محيطي نكرد. در نهايت قانون حفاظت و بازيافت منابع محيط زيست در سال 1976 و قانون جامع مسئوليت، غرامت و بدهي محيط زيست در سال 1980 ميلادي تصويب شد. همچنين در سال 1990 ميلادي، هئيت تدوين استاندارهاي حسابداري نشريه شماره( 8 – 90) تحت عنوان سرمايه اي كردن هزينه هاي آلودگي محيط زيست را منتشر كرد در اين راستا مي شد به اين نتيجه رسيد كه مخارج بدهيهاي محيط زيست بايد بر اساس طرحي مشخص جهت كاهش آلودگي تعيين شود.

استقرار حسابداري زيست محيطي با توجه به وجود يك تغيير فرهنگي عمده مشابه در جامعه مي تواند بازتاب متفاوتي داشته باشد. از مدت ها قبل چنين نگرشي در خصوص توجه به اثرات اجتماعي و زيست محيطي فعاليتهاي تجاري وجود داشته است اما در عين حال اقتصاد پولي، عامل توسعه جوامع در طي 300 سال گذشته بوده است.

دليل استفاده از اصطلاح حسابداري زيست محيطي، بيان اين است كه اكو سيستمي وجود دارد كه محدويت هاي عملي ما در زمينه وابستگي را در مقايسه با محدويت هاي عمده امروزي مثل منافع يك شركت خاص، افراد حرفه اي، تجارت، اقتصاد يا بازار بيان مي كند.

حسابداري محيط زيست

حسابداري محيط زيست اطلاعاتي را فراهم مي كند كه در امر ارزيابي عملكرد، كنترل، تصميم گيري و گزارشگري به مديران كمك مي كنند و همچنين بر مفاهيم اقتصادي و زيست محيطي بنا شده و از آنجايي كه از ارزش هايي استفاده مي كند كه از بازار ناشي نمي شود، استفاده از آن مستلزم ايجاد تغيير در فرهنگ است. حسابداري زيست محيطي، بخشي از اين تغييرات را در سازمان و وسيعتر از آن در جامعه ارائه مي كند و با ارائه شناخت اساسي بيشتر و مشاركت در فعاليت هاي كاري روزانه، به تعيين هدف توسعه مستمر به عنوان رويكردي خاص كمك مي كند.
حسابداري محيط زيست، شاخه اي از حسابداري است كه به جمع آوري اطلاعات هزينه هاي زيست محيطي و به كارگيري اطلاعات در انجام محاسبات مربوط به قيمت تمام شده كالاها و خدمات مي پردازد.

از سوي ديگر حسابداري محيط زيست را مي توان شامل مجموعه فعاليت هايي دانست كه موجب افزايش توان سيستم هاي حسابداري در جهت شناسايي، ثبت و گزارشگري آثار ناشي از تخريب و آلودگي زيست محيطي مي شود و مبتني بر تلفيق زيست محيطي به عنوان يك منبع سرمايه و لحاظ كردن هزينه هاي زيست محيطي به عنوان يكي از هزينه هاي قابل قبول در فرآيندي اقتصادي و محاسباتي است.

هزينه هاي زيست محيطي و چگونگي برخورد با آن

شناخت هزينه هاي زيست محيطي مرتبط با توليدات يك شركت يا سازمان، براي تصميم گيري درست مديريت بسيار حائز اهميت مي باشد. رسيدن به اهدافي مثل كاهش هزينه هاي زيست محيطي، افزايش درآمد و بهبود عملكرد زيست محيطي، مستلزم توجه به هزينه هاي زيست محيطي جاري، آتي و بالقوه مي باشد. علاوه بر اين، تشخيص هزينه هاي زيست محيطي از ديگر هزينه ها آشكار و واضح نيست. وقتي براي مؤسسه اي هزينه هاي زيست محيطي معيني در دوره جاري، محتمل مي شود بايد براي كدام دوره حسابدراي هزينه شود؟ آيا بايد سرمايه اي تلقي گردد و يا هزينه و يا تعديل دوره قبل؟

هزينه هاي زيست محيطي كه در نتيجه مخارج جاري ايجاد مي شود به وضوح در صورتهاي مالي شناسايي خواهد شد و آندسته كه در نتيجه مخارج آينده مورد انتظار متحمل مي شود زماني در صورتهاي مالي شناسايي خواهد شد كه داراي معيارهاي شناسايي بدهي باشد. در صورتيكه هزينه زيست محيطي ناشي از تغيير در برآورد باشد، مطابق با استانداردهاي مربوط به تغيير در برآورد با آن برخورد مي شود اگر هزينه اي كه به تازگي شناسايي شده تغيير در برآورد نباشد، بررسي منافع اقتصادي مخارج با توجه به اينكه در چه دوره اي منفعت داشته يا منافعش شناسايي خواهد شد ضروري است . استاندادهاي فعلي حسابداري و اصول اساسي چارچوب گزارشگري مالي تعيين مي كنند كه كدام هزينه ها بايد براي دوره هاي قبل، دوره جاري و دوره هاي آينده در نظر گرفته شوند. هزينه زيست محيطي شناسايي شده در دوره جاري كه براي پاكسازي يا پرداخت جريمه تحمل شده است در صورتيكه بخاطر خسارت به محيط زيست در دوره هاي قبل باشد بعنوان هزينه دوره هاي قبل در نظر گرفته مي شود و آندسته از هزينه هاي محيط زيست كه بطور مستقيم يا غير مستقيم با منافع دوره جاري مرتبط هستند بايد در دوره جاري هزينه شوند همچنين هزينه هاي محيط زيست كه داراي منافع اقتصادي آتي مورد انتظار هستند بايد به عنوان هزينه هاي انتقالي يا سرمايه اي تلقي گردند.

شناسايي و تفسير هزينه هاي زيست محيطي و ارتباط آنها با فرآيند توليد محصولات و يا دارايي هاي شركت براي تصميم هاي بهينه مديريت مهم است. رسيدن به اهدافي مانند كاهش مخارج زيست محيطي، افزايش درآمدو بهبود عملكرد زيست محيطي شركت مستلزم توجه خاص مديريت به هزينه هاي زيست محيطي جاري و آينده است.

كاربردهاي حسابداري محيط زيست

توليد كنندگان هنگام تصميم گيري جهت تعيين نوع، مقدار و قيمت محصولات خود به عواملي از قبيل شرايط بازار، حفظ مشتري و رشد بلند مدت صنعت توجه مي كنند مهمترين عامل قابل بررسي در ارتباط با محصول، هزينه يابي صحيح آن است. در بيشتر موارد محصولات مختلف به شكل فرآيندهاي توليدي متفاوت توليد مي شوند و هر فرآيند توليدي هزينه زيست محيطي مربوط به خود را دارد و اين موضوع اهميت استفاده از حسابداري محيط زيست را در هزينه يابي مي رساند. حسابداري محيط زيست جهت تحليل هاي سرمايه گذاري نيز استفاده مي شود اين روش ارزيابي، به وسيله سرمايه گذاري، به ويژه سرمايه گذاران محيط زيست جهت ارزيابي دقيق تر سودآوري بالقوه سرمايه گذارهاي انجام شده مورد استفاده قرار مي گيرد. همچنين حسابداري محيط زيست از نظر شناخت هزينه هاي عملياتي بلند مدت هر واحد تجاري اهميت زيادي دارد. به همان اندازه كه مؤسسات، خود را جهت تقويت ساختار سيستمهاي خود سازماندهي مي كنند، حسابداري محيط زيست بخش جدايي ناپذير توسعه و موفقيت آنها خواهد شد. اين سيستم ها داده هاي مبتني بر حسابداري محيط زيست را جهت تدارك اطلاعات براي مديران به منظور درك بهتر اثرات تصميمات خود هماهنگ مي كند و به صورت استراتژيك جهت تحريك عملكرد زيست محيطي پيشرفته مورد استفاده قرار مي گيرد.

گزارشگری زیست محیطی

از آنجایی كه حسابداری زیست محیطی گزارشگری زیست محیطی را نیز دربردارد و عملكرد زیست محیطی از دید استفاده كنندگان گزارشهای مالی حائزاهمیت است، لیكن اهداف گزارشگری عملكرد اقتصادی با اهداف گزارشگری زیست محیطی كاملاً انطباق نداشته، لذا به جهت محدودیت موجود در علائق استفاده كنندگان، نیاز به الزامات گزارشگری ویژه احساس می گردد.

از آن جهت كه بنگاههای انتفاعی مخارجی را تحت مــوضــوع زیست محیطی متحمل می شوند، لذا ارائه یك تصویر از عملكرد زیست محیطی كه حاوی منافع حاصل از تحمل هزینه های مزبور باشد، باتوجه به ساختار موجود حسابداری، دشوار است، به این جهت بسیاری ازبنگاههای انتفاعی هزینه فعالیتهای زیست محیطی را بدون مقابله با منافع آن، تنها به عنوان اقلام هزینه ای منظور كرده و در گزارشگری مالی به گونه ای موثر آنها را افشاء نمی كنند.

افشای هزینه های زیست محیطی در راستای حفظ ثروت سهامداران موجبات افزایش ارزش بنگاه انتفاعی را فراهم می سازد. و اگرچه منافع اینگونه هزینه ها قابل تقویم به ریال نیست، ولی درعین حال ایجاد تمایز در بنگاه انتفاعی به عنوان یك صنعت سبز را موجب می گردد و علی رغم وجود مزیتها در حفظ بــازار رقابتی در میان صنایع مشابه غیرسبز، از طـــریق ایجاد محبوبیت اجتماعی، آثار مفید و مـــوثری بر قیمت سهام اینگونه بنگاهها در بازار بــورس اوراق بهادار خواهد داشت، لذا گزارشگری زیست محیطی با نگــاه دقیق تری باید موردتوجه مدیران واحدهای اقتصادی باشد، به ویـــژه واحدهایی كه در زمینه زیست محیطی متحمــل مخارج زیادی می گردند.

دلایل سودمندی حسابداری زیست محیطی

شرکت های تولیدی و خدماتی انواع مختلفی از هزینه ها را محتمل می شوند . هزینه های زیست محیطی یکی از این هزینه هاست . عملکرد زیست محیطی یکی از عوامل بسیار مهم در ارزیابی موفقیت شرکت است . هزینه ها و عملکرد زیست محیطی شرکت به دلایل زیر شایسته بذل توجه خاص مدیریت هستند :بسیاری از هزینه های زیست محیطی را می توان با استفاده از تصمیم گیری های تجاری بهتر سرمایه گذاری در فن آوری سازگارتر با زیست محیطی ( صنایع سبز ) و طراحی دوباره فرآیندها و محصولات تولیدی به طور قابل ملاحظه ای کاهش داد و یا اصلا آنها را حذف کرد . زیرا برخی از این هزینه ها ممکن است هیچ ارزش افزوده برای سیستم و یا محصول ایجاد نکنند .

0 مدیریت بهتر هزینه های زیست محیطی می تواند عملکرد زیست محیطی شرکت را نیز بهبود بخشیده و ( از طریق کاهش آلودگی و حفظ سلامت عمومی ) مزایای قابل ملاحظه ای را برای جامعه به همراه داشته باشد .

درک درست هزینه های زیست محیطی و اطلاع از عملکرد زیست محیطی فرآیند ها و محصولات تولیدی می تواند بهایای درست و صحیح و همچنین قیمت گذاری محصولات را بهبود بخشیده و به شرکت ها در طراحی فرآیندها و محصولات سازگارتر با زیست محیطی یاری رساند .

ثابت شده است که با توجه به فرآیندها و محصولات تولیدی منطبق با شرایط زیست محیطی بهتر مزایای رقابتی برای محصولات شرکت در میان مشتریان ایجاد می کند .

اهداف حسابداری محیط زیست

1- تعیین فرصتهای محیطی ومحدودکردن هزینه های اضافی که فاقد ارزش افزوده هستند

2- برآورد ومحاسبه هزینه های محیط زیستی شرکتها وگنجاندن آن عموما در سربار کارخانه

3- مشخص کردن فرصتهای محیط زیستی برای ایجاد سود خالص

4- ایجاد ونگهداری یک سیستم اطلاعاتی محیطی برای ارتقا مدیریت عملیاتی

5- تعیین هزینه ها وبازده آتی ناشی از پیاده سازی سیستم اطلاعاتی مدیریت محیط زیست

6- کمک به طراحی یک فرایند تولیدی کالاها وخدمات سازگار با محیط زیست.

مزایای حسابداری محیط زیست

مزایای اصلی حسابداری محیط زیست را به طور خلاصه می توان به شرح زیر بیان نمود :

سیستم مناسب حسابداری محیط زیست یک معیار حمایت کننده برای دستیابی به توسعه ی پایدار است که تا اندازه ای ابزار اصلی برای اندازه گیری ، کنترل و تصمیم گیری می باشد .

مخارج زیست محیطی چه هزینه ی سرمایه ای چه هزینه ی جاری به طور چشم گیری روز به روز افرایش می یابد .

مدیریت نیاز به اطلاعات مالی درباره مخارج زیست محیطی دارد .

برنامه ریزی هزینه های اساسی نیاز به اطلاعات مالی دارد .

هزینه های محیط زیست ممکن است در حساب های سربار پنهان شوند و یا به گونه ای دیگر نادیده گرفته شوند .

نیاز بهره مندان ( دولت ، سرمایه گذاران ، وام دهندگان ، بانک ها ، سازمان های غیر دولتی و غیره ) به اطلاعات مالی در زمینه ی عملکرد زیست محیطی سازمان های مختلف رو به افزایش است .

بسیاری از فعالیت های زیست محیطی کمی است ماهیت مالی دارند و بنابراین تاثیر بسزایی بر هزینه ها ، دارایی ها و بدهی های سازمان ها دارند .

بدیهی است که هر واحد تجاری یک ستاده ی اصلی و یک ستاده ثانوی دارد که آلودگی محیط زیست از جمله آن است . اگر واحد تجاری جهت تعدیل یا جلو گیری از آن هزینه ای نپردازد آن گاه اشخاص ثالث جامعه می بایست متحمل آن شود .

خطرات زیست محیطی ممکن است منجر به بدهی های زیست محیطی هنگفتی شود و متعاقبا سازمان یا واحد تجاری ممکن است متحمل پرداخت های زیادی شود که به طور جدی بر موقعیت نقدینگی و مالی اش اثر می گذارد .

مدیریت صحیح منابع در یک نگرش دوستانه با محیط زیست منجر به فواید مستقیمی هم چون ایجاد سرقفلی بالاتر یا تصویری بهتر از سازمان می شود .

وجود یک نگرش دوستانه به محیط زیست مزیت رقابتی برای سازمان ها ایجاد می کند .

حسابداری هزینه ها و عملکرد محیط زیست می تواند پشتیبان توسعه سازمان و اجرای سیستم مدیریت محیط زیست (EMS ) و اعتبار نامه ی 14000 ISO باشد .

به دلایل فوق این باور وجود دارد که حسابداری باید نسبت به اندازه گیری ، ارزیابی و افشا و عملکرد زیست محیطی در صورت های مالی یا پیوست های آن مسئول باشد . شکی نیست که اندازه گیری عملکرد زیست محیطی به سیستم های حسابداری بستگی دارد اما برای این منظور به اطلاعات بیشتری در مقایسه با اطلاعات مرسوم حسابداری نیاز است . رویکرد پولی به مسائل زیست محیطی به طور کلی درست نیست . اما اقتصاددانان و حسابداران مجبورند تا بهترین برآوردها را طبق فنون رایج به دست دهند.

ماهيت حسابداري محيط زيست

همواره تصورغلطي دربارة ماهيت اساسي حسابداري محیط زیست توسط بسياري از حسابداران وجود دارد لذاحسابداري محیط زیست كه گزارشهاي آن به طور شفاف مورد قبول واقع شود ،هنوز وجود ندارد. درحسابداري، هر گزارشي از ارزشهاي دارائي ، تخمين بدهيها ، اعلام سود ، تخمين هزينه ها يا ارزيابي مالي اختيارات سرمايه گذاري جايگزين در حالت رويه اي وبه تنهايي ممكن است درست باشند ليكن در كل وروي هم رفته اين اطلاعات صحيح نباشند . قضاوتها و قوانين در هر رويه اي همراه با گزينش حسابدار بوده و بر پايه  قضاوت وروش گزينشي ، پي آمدها ي اقتصادي ، اجتماعي ومحيط زيستي مختلفی عايد خواهد شد . پژوهشهاي  سالهاي اخير به طور متقاعد كنند ه اي اثبات مي كنند كه حسابداري به دقت ، پيچيده شده است .

سود حسابداري معني كاملي نسبت به تئوري سود اقتصادي ندارد.به طوري كه سود حسابداري را نتيجه قضاوت حسابداران ناميده اند .و اين باور به وجود آمده است كه اعمال حسابداري بازتاب زمينه اجتماعي سازمانها نيست.وصرف گزارش صورتهاي مالي بوسيله شركتها بيانگر ماهيت سرمايه داري اين سازمانها است .سيستم  كنترل حسابداري وبودجه بندي داخل سازمانها معمولا بازتاب قدرت توزيع وفرهنگ توزيع منابع در سازمان تفسيرمي شود . وبه طور با اهميتي آگاهي فزاينده اي درباره اينكه حسابداري در حال ساخت وتشكيل واقعيتهاي اجتماعي است ، بوجودآمده است به طوري كه عصاره حياتي هر سازماني ومرز وحدود تعريف شده اي از آن، با سيستم  حسابداري آن هم راستا وهم سوي است ،يعني سيستم  حسابداري هر سازماني بازتابي از عصاره وكل سازمان است . به همين دليل سازمانها درطول حيات خود، سيستم  حسابداري شان را بازبيني مي كنند چرا كه ميزان موفقيت آنها باسيستم  حسابداري شان قضاوت مي شود. بنابراين گفتمان هاي اجتماعي درباره  سازمانها وموفقيتهايشان واثر بخش بودن وقابل قبول بودن فعاليتهاي سازمانها همگي از فعاليتهای  حسابداري قابل تشخيص است. سومين مطلب اينكه حسابداري فعلی به شكل  خلاصه كاربرد اقتصاد نئوكلاسيك سنتي است .بنابراين قسمتي ونه همة محدوديتهاي اقتصادي قراردادي عرضه گر نيرويي برابر براي حسابداري قراردادي است .كه هر دو علاقه مند به تغييرات مالكيت دارائي بر حسب وجوه نقد ودربرگيرنده  مفروضات محدودي از اخلاقيات بوده وهر دو پيامدهاي اجتماعي ومحیطی  فعاليتها را در زمينه اي كه داراي بهاي مشخصي نيستند ، ناديده مي گيرند . در چنين پيراموني است كه براساس نياز ، دانه هاي حسابداري اجتماعي ومحيط زيستي كاشته مي شوند.

خدمات حسابداری مدیریت زیست محیطی

حسابداری زیست محیطی در زمینه حسابداری مدیریت خدماتی را به مدیران واحد تجاری ارائه می کند . مدیریت می تواند در تعدادی از تصمیمات داخلی خود به شرح زیر از اطلاعات حاصل از حسابداری زیست محیطی بهره مند شوند :

طراحی محصول ؛ طراحی فرایند تولید ؛ارزیابی عملکرد ؛ سرمایه گذاری در دارایی های ثابت ؛ کنترل هزینه ها ؛ مدیریت ضایعات

چارچوب مناسب برای حسابداری زیست محیطی

حسابداری زیست محیطی ابزار انعطاف پذیری است که می تواند چارچوب های مختلفی را پوشش دهد و در مقیاس های مختلف هم مورد استفاده قرار گیرد . مقیاس و درجه حسابداری زیست محیطی به منابع ، نیازها و اهداف شرکت بستگی دارد . حسابداری زیست محیطی را می توان در مقیاس های مختلفی به شرح زیر به کار گرفت:

فرآیند های تولیدی جداگانه و یا گروهی                                           سیستم تولیدی

محصول و یا خطوط تولید محصول                                                 تجهیزات تولیدی

مقیاس حسابداری زیست محیطی از چارچوب و دامنه کاربرد آن منتیج می شود . اولین سوال در مورد چارچوب و دامنه حسابداری زیست محیطی این است که آیا حسابداری زیست محیطی هزینه های سنتی را به اندازه ای گسترش می دهد تا شامل هزینه های مخفی نیز بشوند؟ سوال دیگر اینکه آیا شرکت ها تنها هزینه های زیست محیطی را مورد توجه قرار می دهند که به طور مستقیم بر سود یا زیان آنها تاثیر می گذارند با اینکه می خواهند هزینه های زیست محیطی قابل محاسبه و ناشی از فعالیت های خود ( یعنی هزینه های زیست محیطی اجتماعی ) را نیز شناسایی کنند ؟

چه شرکت هایی می توانند حسابداری زیست محیطی را اجرا کنند ؟

حسابداری زیست محیطی می تواند در شرکت های بزرگ و کوچک صنایع مختلف و همچنین در بخش های تولیدی یا خدماتی به کار گرفته شود . حسابداری زیست محیطی را می توان در مقیاس های بزرگ و در مقیاس های کوچک تر با روشی منظم و سیستماتیک یا براساس مبانی مورد نیاز به کار گرفت . شکل انتخاب حسابداری زیست محیطی توسط شرکت ها ، اهداف و دلایل استفاده از آن را منعکس می کند .

در هر شرکتی حمایت مدیریت ارشد سازمان برای موفقیت اجرای حسابداری زیست محیطی ضروری است زیرا حسابداری زیست محیطی ممکن است باعث ایجاد نگاهی تازه به هزینه های زیست محیطی ، عملکرد و تصمیم های شرکت در این زمینه شود . تعهد مدیریت ارشد سازمان در اجرای حسابداری زیست محیطی باعث ایجاد انگیزه و نگرش مثبت در کارکنان برای پذیرش این نوع حسابداری می شود .

شرکت ها برای اجرای حسابداری زیست محیطی باید تیم های عملیاتی شامل طراحان سیستم ، شیمی دان ها ، مهندسان، مدیران تولید، اپراتورها ، کارمندان ، دایره خرید و حسابداران ( کسانی که احتمالا قبل از این با یکدیگر همکاری نداشته اند ) را در کنار یکدیگر به کار گیرند زیرا حسابداری زیست محیطی موضوع قابل بحثی صرفا در حوزه حسابداری نیست و نیازمند گرد آوری اطلاعاتی از تمام گروهای مزبور است . این افراد برای رسیدن به دیدگاه و فهم مشترک در مورد حسابداری زیست محیطی و واقعیت بخشیدن به این دیدگاه نیازمند گفتگو با یکدیگر هستند .

شرکت های دارای سیستم رسمی مدیریت زیست محیطی ممکن است مایل باشند که به حسابداری محیط زیست نیز رسمیت بخشند زیرا این موضوع ابزار حمایتی برای گرفتن تصمیم های منطقی در این شرکت هااست.

نظام یکپارچه کردن حساب های اقتصادی و زیست محیطی

حسابهای ملی شامل برآورد و تخمین ارزش کالاها و خدمات تولید شده در اقتصاد  طی یک دوره زمانی خاص یا ارزش درآمدهای ناشی از تولید همین کالاها و خدمات و یا ارزش هزینه های مصرف کالاها و خدمات یا سرمایه گذاری است . لذا مفاهیم تولید ، درآمد ، هزینه و ارزش آنها در اقتصاد یکسان است .

تقلیل منابع زیست محیطی زمانی رخ می دهد که با تنزل کیفی منابع طبیعی محیط زیست به ویژه کیفیت آب ، هوا و خاک  رو به رو شویم کیفیت آنچه در یک معنای وسیع به آن منابع طبیعی می گوییم.

جدید ترین نسخه اصلاح شده مربوط به نظام بین المللی حساب های ملی SNA منتشر شده در سال 1993 برای اولین بار به امکان منظور کردن هزینه های زیست محیطی و دارایی های طبیعی در SNA اشاره کرده است . به هر حال گزارش مزبور به هیچ وجه یکپارچه کردن حساب های زیست محیطی را با نظام اصلی SNA پیشنهاد نمی کند. بلکه برخی از کشورها که علاقه مند و قادر به اجرای طرح حساب های زیست محیطی هستند پیشنهاد اجرای طرحی موسوم به حساب های اقماری را دارد ، این طرح نظام حساب های ملی متداول را به عنوان پایه و نقظه شروع در نظر می گیرد و سپس نشان می دهد که چگونه ذخایر و جریان های مرتبط با نظام استاندارد SNA با وارد کردن ذخایر و جریان های مربوط به اثر متقابل میان اقتصاد و محسط زیست می تواند تعدیل و به مورد اجرا گذاشته شود . در واقع بخشی از گزارش مروری در مورد وضعیت فعلی صنعت بوده و شامل برخی راهنمایی ها به کارشناسان حقوقی حساب های ملی است که دارای تجربیاتی در زمینه حسابهای محیط زیست هستند و توصیه خاصی به بنگاه ها نداشته و شامل طرح و متدولوژی جدیدی نمی باشد.

نتیجه گیری :

حسابداری زیست محیطی ابزاری جامع و فراگیر برای وارد کردن ملاحظات زیست محیطی در تصمیم گیری های تجاری است . وارد کردن هزینه های زیست محیطی داخلی درسیستم حسابداری به شرکت ها کمک خواهد کرد تا تصمیماتی اتخاذ نمایند که علاوه بر افزایش سود آوری بلند مدت عملکرد زیست محیطی را نیز بهبود بخشیده و با معرفی خود به عنوان صنعت سبز به بازار سرمایه موجبات افزایش ثروت سهامداران را فراهم آورند .

پذیرش این نوع حسابداری می تواند شرکت را در یک وضعیت رقابتی مناسب با سایر شرکت ها که تنها حسابداری متداول و مرسوم را به کار می برند قرار دهد .

سیستم حسابداری زیست محیطی مبتنی بر اندیشه تحول حسابداری کلاسیک و تکمیل آن است . در این راستا باید هزینه های ناشی از آلودگی و رفع آن به عنوان تابعی از تولید یا خدمات نیز در کنار سود و هزینه حاصل از خود کالاها و خدمات محاسبه شود .

سیستم مدیریت هزینه های زیست محیطی باید روشی برای حسابداری تمام هزینه های زیست محیطی داشته باشد و هزینه های زیست محیطی اجتماعی و داخلی را با هم به منظور تسهیم هزینه ها و طراحی محصولات و فرآیند های تولیدی و دیگرتصمیمات آتی شرکت به کار گیرد .

شرکت ها هر چند با مقیاس و چارچوب محدود و کوچک می توانند به طور فزاینده ای در حسابداری زیست محیطی پیشرفت کنند . شرکت ها می توانند ابتدا حسابداری زیست محیطی را در مورد هزینه هایی اجرا کنند که بیشترین اطلاعات را در مورد آنها دارند و سپس به سمت فعالیت هایی حرکت کنند که تعیین درآمد و هزینه زیست محیطی آنها مشکل تر است . در جایی که برآورد هزینه های زیست محیطی داخلی شرکت مشکل است و یا مدیریت ارشد سازمان در مورد تعیین و رد یابی این هزینه ها حمایت قابل توجه نمی کند شاید بهتر باشد که این هزینه ها به صورت کیفی برآورد و ارزیابی شوند .

منابع

1.کتاب اقتصاد محیط زیست و منابع طبیعی ، راجر پرمن ، یوما ، جیمز مک گیل ری ، ترجمه ؛حمیدرضا ارباب ، نشر نی 1996

2. نصير زاده، فرزانه، حسابداري زيست محيطي، حسابدار، شماره 183، صفحه 24.
3- شاه ويسي، فرهاد، حسابداري محيط زيست: هزينه ها و كاربردها در تصميم گيري، حسابدار، شماره 185، صفحه 31.
4- سجادي، سيد حسين، حسابداري زيست محيطي، حسابدار، شمارة 186، صفحه 19.

5..نادر كاظم زاده ارسی: كارشناس ارشد حسابداری

6.مجله تدبیر

7.عبداله سلم آبادی و محمد علی رنج کشیده  ، دانشجویان کارشناسی ارشد حسابداری

7.حسابداری به عنوان یک سیستم پشتیبانی تصمیم در برخورد ، نادر کاظم زاده

9.غلامرضا صفار زاده ، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاداسلامی واحد کرج